KARAGÖL KÖYÜ / SÜLALELER


ALİBEYRAN/MİRAN (ALİBEYREMELER)  
Soyadı; Akdere, Ateş, Bingöl, Çelik, Yıldız, Yılmaz olanlar. 

AWASKAN (AVASKLAR)   
Soyadı; Akbulut, Akçiçek, Binici, İngin, Sarı ve Sarıkaya olanlar.

EWOYAN (EOLAR, ABDOLAR)
Soyadı; Akkaya ve Bozkurt olanlar.

MALE BEKE (BEKELER)
Soyadı ; Demir ve Karagöl olanlar.

ODAWŞIYAN (ODABAŞILAR)
Soyadı; Gülkanat, Küçükmetin, Metin, Pulat ve Taşkömür olanlar.

SILIKAN (SILIKLAR)
Soyadı; Akgedik, Akgöl, Armağan, Aslan ,Coşkun, Gedik, Kaya, Koç, Kurukaya, Özdemir, Sicim, Şahin, Turna, Ülger olanlar.

ÜSİKAN/ÜLLIKAN (ÜSIKLAR/ÜLLIKLAR)
Soyadı; Akın, Albayrak, Alibakır, Çetin, Çınar, Doğan, Gökbulut, Keskin, Kılıç, Kural, Tatlıpınar ,Temel, Temeltaş,Yaprak olanlar.

*Sülale isimleri ve soyadlar  alfabetik sıralamaya göre  yazılmışlardır.

Qaniyı Ewo


Karagöl Köyü ve Civarında Yetişen Yenilebilir Yabani Otlar ve Meyveler

Şehirleşmeyle birlikte toprak ile olan ilişkimiz  koptu, artık birkaç çiçek hariç, çiçekleri tanımıyor isimlerini bilmiyoruz .Oysa bitki, böcek, kuş ve renk adları, dillerin gizli hazineleridir. Onlara bakarak bir halkın hayal gücünü, tabiatla ilişki biçimini  ve dünya görüşünü anlayabilirsiniz.*

KÊRENG (KENGER)
70-80 cm boylarında dikenli   otsu  bir bitkidir.İlkbaharda  kartlaşmadan önce kabuğu soyularak yenilir. Aşağı yukarı iki hafta  içinde kartlaşır. Kenger'in köklerinden ise kenger sakızı elde edilir. Kenger sakızı  kengerin toprak altında kalan kök kısmı bıçakla çaprazlamasına kesilerek akan beyaz sütün kurumasıyla elde edilir.
Kêreng   
ŞİLAN (KUŞBURNU)
1,5-2 metre boyunda dikenli ve çalı şeklinde olup, sonbaharda olgunlaşan  meyvesi taze olarak yada kurutularak yenilmektedir.
Şilan
QERMIX(KARAMUK)
1,5 -2 metre boyunda çalı şeklinde siyah prinç tanesi büyüklüğünde meyvesi olan bir bitki.İlkbaharda yaprakları sonbaharda  olgunlaşan meyvesi yenilir.Kurutulan meyvesi ayrıca komposto olarak da tüketilir.

Qermıx


HILTIRŞIK
İlkbaharda kırlarda yetişen  ,  çam kozalağı büyüklüğünde  , yeşilden kırmızıya dönen bir rengi  ve  ekşi bir tadı olan bitki.Bilimsel adı Sempervivum  olup , dünya üzerinde 50 farklı çeşidi bulunmaktadır, 1700-1800 metre yükseklikte yetişmektedir.

Hıltırşık

GILABORİ(FRENK ÜZÜMÜ)
Çalı şeklinde 1-1,5 metre boylarında  yabani üzüm de denilen bir bitki.Meyvesi üzüme benzer ama daha küçük ve ekşimsidir.Yılanlı dağının eteğinde  Burik civarında  bulunur ama  istenirse bahçede de yetiştirilebilecek bir bitkidir.

Glabori

MOTMOT
Su kaynaklarının bulunduğu  sulak yerlerde   yetişen, 15-20 cm  boyunda dikenli bir bitkidir.Türkçe ismini bulamadım.Meyvesinin bulunduğu yer emildiğinde, ağzı tatlandıran pekmezimsi bir sıvısı  vardır.İsmi pekmezin Kürtçesi olan 'mot' dan geliyor olmalı.
Motmot
TOPIK
Yuvarlak bir  çiçeği olmasından dolayı çocukluğumuzda topık dediğimiz  bu bitkinin gerçek ismini bilemiyorum.Kırlarda yetişen bu bitkinin dikenli yuvarlak  dış kısmını  bir taş v.b. aletle soyduğunuzda içinde nohut büyüklüğünde yenilebilir  meyvesi ortaya çıkar.
Topık
QALXAN
Deve dikenine benzemekte ancak deve dikeni yeşil renkte  olduğu halde Qalxan  griye yakın renktedir.Dikenli ama aynı zamanda pamuksu bir kabuğu vardır, 50-100 cm boyunda olup ilkbahar ayında kartlaşmadan gövdesi soyularak kenger gibi yenir.

Qalxan

KIFKARIK(GÖBELEK, KUZU GÖBEĞİ,MANTAR)
İlkbaharda nisan ,mayıs aylarında  yağmurdan sonra köyün orman tarafında görülür ,çok kısa ömürlüdür, çiğ yada pişirilerek yenilir.Toplarken zehirli olan türlerini bilmek gerekir.
Kıfkarık
KAXMUT/KAĞMUT
Toprağa gömülü olan ve İlkbaharda çift sürme işlemi esnasında karasabanın ucuna takılarak ortaya çıkan küçük bir patates  büyüklüğünde   yamru yumru   bir bitkidir.Hatırladığım kadarı ile tadı pişmemiş kestaneye benzerdi ve çiğ yenirdi.
TIRŞO(KUZUKULAĞI)
20-25 cm boylarında çayırlar gibi nemli  yerlerde yetişen otsu bir bitkidir, yaprakları  yenilir , ekşi , mayhoş bir tadı vardır.Tırşoye Gayan denen büyük yapraklı bir çeşidi daha vardır.
Tırşo
SIPLING(YEMLİK)
İlkbaharda karın erimesinden sonra ortaya çıkar.Genellikle çiğ olarak salata gibi yenir ayrıca yemekler de kullanılır.
Sıplıng
MERDİMELAX(MADIMAK)
İlkbahar ve yazın ilk aylarında yetişen   otsu bir bitki.Yapraklarından çeşitli yemekler yapılır.Eskiden civardaki köylerden kadınlar topluca bizim köye madımak toplamaya gelirlerdi.
Merdimelax
PARİ MİHAN
Türkçe karşılığı 'Koyun dürmacı' olan otsu bir bitkidir, mayıs ayında çayırlarda kuzu kulak bitkisinin yetiştiği yerlerde yetişir.Boyu bir metreye kadar uzar, yaprakları kuzu kulak yaprağına benzer.Belirgin bir tat ve kokusu vardır.Gövdesi soyularak yenir.Yemeklerde kullanılmaz.
Pari mihan

SILMASTIK (YABANİ ISPANAK)
Pancar olarak kullanılan bir ottur.Çöreği güzel olur.
SİRMOG(FRENK SOĞANI)
İlkbaharda nemli , sulu çayırlarda ve nemli dere kıyılarında yetişir. Keskin sarımsak kokusu  çevreye yayar.  Nisan  mayıs  aylarında bazen daha da erken yeşermeye başlar. Yaprakları yeşil soğan gibi yenilir yada yemekler de kullanılır.
Sirmog
BIŞKOV(EBE GÜMECİ)
Çocukluğumuzda , köyde güneş gören her yerde özellikle duvar diplerinde yetişen  bu bitkinin düğme şeklindeki meyvesini yerdik.Bu bitkiye de yediğimiz kısmı düğmeye benzettiğimiz için  bışkov (Türkçesi düğme) derdik. İşin aslı bu bitkiyi büyüklerimizin yediğini de pek görmedim.Ancak başka yerlerde salatası  yapılan ,yaprakları kaynatılarak çay olarak içilen önemli bir şifalı bitki sayılıyormuş.

Bışkov

ŞEKOK(YABAN ARMUDU,AHLAT)
Sonbaharda olgunlaşan meyvesi olan ve 3-4 cm büyüklüğünde meyvesi olan kendiliğinden yetişen bir ağaç. Türkçesi  yaban armudu olan Şekeok ile Gijok ağacı genellikle karıştırılır.  
Şekok
GİJOK(ALIÇ)
Hafik ekşimsi , çekirdekli  meyvesi sonbaharda şehirlerde  ipe tespih gibi dizilerek satılmaktadır.Olmuş meyvesi turuncuya yakın sarımsıdır.Gijok ağacının boyu on metreye kadar uzayabilmektedir.Köyde pek çok yerde bulunmaktadır.

Gijok

ÇÊKÊM/ARDIÇ AĞACI MEYVESİ
Köyün ormanlık bölgesinde yetişen çalı şeklinde ardıçların fındık büyüklüğünde tohumu.Yenildiğinde adeta ardıç ağacının  kokusunu hissedersiniz.
Çêkêm
SOLMAYAN ÇİÇEK/ALTIN OTU/ALTIN ÇİÇEĞİ
Aktarlarda altın otu adıyla kaynatılarak çayı yapılmak üzere satılan bu çiçek, köyün kırlarında yetişmektedir. Köyde hemen  her evde  süs bitkisi olarak odanın görünen bir yerine konulan ve yöresel bir adı bulunmayan bu bitki yaz kış bitki solmadığı için solmayan çiçek olarak adlandırılırdı.

Altın otu

PİVOK(ÇİĞDEM)
Pivok, baharın geldiğini müjdeleyen kırlarda yetişen yenilebilir bir çiçektir.
SOSIN(NEVRUZ ÇİÇEĞİ/SÜSEN)
Kürtçe Sosın dediğimiz, Süsengiller (iridaceae) familyasından Türkçe Nevruz/Navruz denilen çiçeğin Latince adı İran Süseni anlamına gelen 'Iris Persica' dır.Çıplak taşlı yamaçlarda ve çalılık arazilerde yetişen çok yıllık bir bitkidir.Mart, Nisan  aylarında çiçek açar,  yaprakları ve kökü çiğ olarak yenilir.

Sosın
Foto :Hasan Ali Sarıkaya

GULLİK(ÇİRİŞ OTU)
Yabani pırasa.Nisan ayı başlarında Yılanlı Dağının eteklerinde  yetişir ,   yemeği yapılır.
GEMIRŞOK
Yılanlı dağının eteklerinde  yetişen bu çalı şeklindeki bitkinin  sonbaharda olgunlaşınca kırmızıdan siyaha dönen, karamuktan biraz büyük, yumuşak, ağızda dağılan ve bir meyvesi vardır.
Gemırşok
MAMIX
Yılanlı dağının eteklerinde  yetişen ve meyvesi ekşi eriğe benzeyen ama erikten daha küçük bir bitkidir.Ekş tadından dolayı  hıltırşık da denmektedir.

Mamıx

PUNG (NANE)
Genellikle dere kenarlarında bahar aylarında yetişir. Küçük yapraklı bir bitki olup yaprakları özelikle ayran çorbasında (Şorbe den) kullanılır. Kurutulduğunda baharat olarak kullanılır.

Pung

ANIX 
Dağlık ve kayalık alanlarda olur. Çiçeği kurutulup ufaltılır, kışın baharat olarak kullanılır.

Anıx
Foto:Mustafa Doğan

_________________________
* -Çiçek Ve Renk adlarına Dair/Bekir Ayvazoğlu
Not  :1-Bu konuda uzman değilim sadece bildiklerimi paylaştım.Bu bilgilerdeki yanlışlıkları veya eklemek istediklerinizi yorum yolu ile bildirebilirsiniz.Herhangi bir yabani bitki yenilmeden önce mutlaka bilen kişilerden yenilebilir olduğu teyit edilmelidir.
2-Yukarıda geçen Türkçe alfabede bulunmayan  harflerin okunuşu ise şöyledir:
Ê ê -Türkçe 'e' ile 'ı' arasında bir sestir.Ne tam olarak 'e' ne de 'ı' sesi.
Qq -Gırtlaktan gelen kalın bir sestir.Türkçedeki  'k' harfinin gırtlaktan söylenmesi gibi bir ses.
X x :İnsan boğazını temizlerken boğazdan çıkan hırıltıya benzer.Türkçedeki 'ğ' sesi gibidir.